LIFEHUB Εναλλακτικές θεραπείες. Γνωρίστε την Ομάδα μας.

O ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΕΙΚΟΝΑΣ ΣΤΗΝ ΕΙΚΑΣΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ

lifehub-art-therapy-3

O ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΕΙΚΟΝΑΣ ΣΤΗΝ ΕΙΚΑΣΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ

 

Είναι σημαντικό να αναγνωρίσουμε τις διαφορές και τις ομοιότητες  μεταξύ μιας θεραπευτικής εικόνας και μιας άλλης εικόνας (μουσιακής ή εικόνας που δημιουργεί ένας καλλιτέχνης). Η πρώτη δημιουργείται σε ένα συγκεκριμένο χώρο (arttherapyroom) με πολύ συγκεκριμένα όρια και στόχους. Η θεραπευτική εικόνα προέρχεται από την σχέση θεραπευτού και θεραπευόμενου και  κουβαλά μέσα της μια μυστική και μαγική ποιότητα η οποία δεν αντανακλά μόνο τη θεραπευτική σχέση αλλά μας προσφέρει επίσης έναν ασφαλή τρόπο να εξερευνήσουμε, μέσω του διαλόγου,  μαζί με τον θεραπευόμενο, τις  σκέψεις αλλά και τις εμπειρίες του.

Η δεύτερη, θεωρείται μια εξίσου σημαντική εικόνα που μπορεί να έχει εξέχουσα σημασία προς την ζωή του δημιουργού, αλλά εφόσον δεν δημιουργήθηκε στο συγκεκριμένο πλαίσιο τις εικαστικής θεραπείας θεωρούμε ότι δεν μπορεί να δημιουργηθεί αυτή η σχέση ή ο διάλογος μεταξύ της εικόνας, του θεραπευτή και του θεραπευόμενου,  άρα η εικόνα αυτή μπορούμε να πούμε ότι έχει διαφορετικό σκοπό από την θεραπευτική εικόνα. Οι ομοιότητες των δύο αυτών εικόνων είναι ότι και οι δύο μπορούν να εμπεριέχουν μέσα τους ποιότητες ομορφιάς, αισθητικής και ψυχής.

Στο συγκεκριμένο άρθρο θα ασχοληθούμε με τον ρόλο της θεραπευτικής εικόνας που δημιουργείται στο πλαίσιο της εικαστικής θεραπείας και πώς η εικόνα μπορεί να αποτελέσει ένα μέσο έκφρασης  της δημιουργικής φαντασίας ως αποτέλεσμα μιας διαδραστικής διαμόρφωσης της συνείδησης.

Για να κατανοήσουμε καλύτερα την λειτουργία της εικαστικής θεραπείας θα τραβήξουμε τη προσοχή μας στην βασική ψυχαναλυτική έννοια της μεταβίβασης. Μεταβίβαση, σύμφωνα με το λεξιλόγιο της ψυχανάλυσης (εκδ. κέδρος  1986), είναι “οι διεργασίες μέσω της οποίας οι ασυνείδητες επιθυμίες επανενεργοποιούνται και αποκτούν υπόσταση ενός επικαίρου γεγονότος”. Πρόκειται για την επανάληψη πρωτοτύπων της παιδικής ζωής, τα οποία επαναβιώνονται σε ένα συγκεκριμένο πλαίσιο σχέσεων, με πρώτο και κυριότερο πλαίσιο αυτό της ψυχαναλυτικής σχέσης. Για παράδειγμα, τα συναισθήματα μιας πρώιμης θετικής ή  αρνητικής εμπειρίας με τον γονέα του θεραπευόμενου, μπορούν να μεταβιβαστούν στη σχέση του αργότερα με τον θεραπευτή.

Τώρα, έχοντας κατά νου την τριαδική σχέση (θεραπευτού-θερ.εικόνας-θεραπευόμενου) μπορούμε να πούμε ότι η θερ.εικόνα εμπεριέχει μέσα της στοιχεία μεταβίβασης. Άρα η μεταβίβαση στην εικαστική θεραπεία μπορεί να εκδηλωθεί εξίσου προς τον θεραπευτή αλλά και προς την θερ.εικόνα. Δηλαδή η θερ.εικόνα υπάρχει στον θεραπευτικό χώρο σαν ένα εξωτερικό αντικείμενο το  οποίο προβάλει τον εσωτερικό κόσμο του θεραπευόμενου.  Η θερ.εικόνα αναγνωρίζεται από κοινού από τον θεραπευτή και τον θεραπευόμενο.

Η εικόνα που γεννιέται σε μία συνεδρία είναι ένας ζωντανός οργανισμός που εμπεριέχει την ζωή και τις εμπειρίες του δημιουργού και είναι σίγουρο ότι δεν μπορεί να αναπνεύσει χωρίς την θεραπευτική σχέση.  Άρα μπορούμε να πούμε ότι μια επιτυχημένη θεραπεία (αν μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε αυτό τον όρο) βασίζεται, ως ένα μεγάλο βαθμό, στην προσωπική ικανότητα, ευαισθησία και κατανόηση του θεραπευτή. Αυτό μας οδηγεί στο να συν-δημιουργήσουμε ένα διυποκειμενικό (intersubjective) περιβάλλον μαζί με τον θεραπευόμενο για να αναλύσουμε και να κατανοήσουμε καλύτερα την θερ.εικόνα.

Ποίος είναι όμως ο καλύτερος τρόπος να αναλύσουμε και να κατανοήσουμε μια θεραπευτική εικόνα?

Η θερ.εικόνα δεν χρειάζεται να είναι αισθητικά αποδεκτή ή όμορφη. Η ουσία δεν είναι αν μια εικόνα είναι καλή ή κακή, όμορφη ή άσχημη. Συνήθως επικρατεί μια ανθρώπινη ερμηνεία ότι κάτι που είναι όμορφο είναι καλό και κάτι που είναι άσχημο είναι κακό. Υποθέτω, ότι κάτι θεωρείται όμορφο ή άσχημο όσον αφορά ποίος, που και πότε το βλέπει.  Για παράδειγμα οι ζωγραφιές του Goyaμπορούν να φαίνονται σκοτεινές, με πορτρέτα που προκαλούν σύγχιση, για την  χρονίκη  περιοδο που τις δημιούργησε, αλλά στις ημέρες μας λίγες είναι οι περιπτώσεις που κάποιος θα τις αποκαλέσει άσχημες. Ο ρόλος μας, σαν θεραπευτές, δεν είναι να διορθώσουμε, να αλλάξουμε ή να κάνουμε σωστές τις θερ.εικόνες, αλλά να διερευνήσουμε μαζί, μέσω της φαντασίας και του διαλόγου, την φύση και την αιτία αυτής της εικόνας. Δηλαδή, τί συναισθηματικές ή νοητικές επιρροές είχε ο θεραπευόμενος την συγκεκριμένη στιγμή που δημιούργησε την εικόνα αυτή και τί θέλει να μας πει μέσω της εικόνας?

Για να ανακαλύψουμε όμως την αιτία της εικόνας θα πρέπει να δημιουργήσουμε έναν ασφαλή διάλογο μεταξύ τις εικόνας και του θεραπευόμενου. Η εξέλιξη στην εικαστική θεραπεία έρχεται όταν καταφέρεις να επιτρέψεις τα αντικείμενα μέσα στην εικόνα να μιλήσουν και να επικοινωνήσουν μεταξύ τους. Ο γιουνγκιανός ψυχολόγος JamesHillmanυποστηρίζει ότι, διάλογος δεν γίνεται μόνο μεταξύ του ομιλούντος και ενός ακροατή αλλά επίσης μεταξύ του λόγου και της εικόνας. Οι ιδέες του AntonEhrenzweigκαι του DavidMaclaganπροτείνουν ότι η έμπρακτη δραστηριότητα της ζωγραφικής θα φέρει μια φυσική αλλαγή στην συνείδηση. Η αλλαγή αυτή συνεχίζεται όσο ο δημιουργός έρχεται σε μια πιο συνειδητή συναισθηματική επαφή με την εικόνα που δημιουργεί.

Κάθε εικαστικός θεραπευτής γνωρίζει πολύ καλά ότι η διαδικασία του να δημιουργείς αλλά και του να παρατηρείς από απόσταση μια θερ.εικόνα έχει μια αποκαλυπτική διαδρομή, που συνήθως είναι άγνωστη και για τους δύο. Πρέπει να έχουμε υπόψιν μας ότι σε μία θεραπευτική διαδικασία, τα πάντα είναι πληροφορίες που βοηθάνε στην έρευνα και την κατανόηση του θεραπευόμενου. Ο θεραπευτής προϋποθέτει να έχει σαφήνεια, ευαισθησία και ένα ανοιχτό μυαλό, όπως λέει ο Ρούμι “να καλωσορίζουμε οποιαδήποτε αναζήτηση”.

 

Πάνος Κούρτης

Add a Comment

Your email address will not be published. Required fields are marked *

NewsletterΕΓΓΡΑΦΗ